Bối cảnh bùng nổ của công nghệ tài chính (Fintech) tại Việt Nam đang đặt ra nhiều thách thức đối với các khuôn khổ pháp lý truyền thống, đòi hỏi thay đổi tư duy lập pháp. Nghiên cứu này phân tích vai trò của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox) như một công cụ then chốt và chất xúc tác cho sự đổi mới tư duy pháp lý. Bằng phương pháp phân tích luật học, so sánh và đánh giá chính sách, bài viết luận giải Sandbox là phương thức chuyển đổi tư duy pháp lý từ “tĩnh” và “cấm đoán” sang “động” và “dựa trên bằng chứng”. Kết quả nghiên cứu khẳng định việc triển khai hiệu quả cơ chế Sandbox sẽ giúp các nhà làm luật thu thập dữ liệu thực tiễn, thấu hiểu các mô hình kinh doanh mới, từ đó xây dựng hành lang pháp lý linh hoạt, khuyến khích đổi mới, phù hợp với nền kinh tế số.
Từ khóa: Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, Công nghệ tài chính, Đổi mới tư duy pháp lý, Khuôn khổ pháp lý, Xây dựng pháp luật, Chính sách công
The boom of financial technology (Fintech) in Viet Nam is posing many challenges to traditional legal frameworks, requiring a shift in the mindset of lawmaking. This study analyzes the role of the regulatory sandbox mechanism as a key instrument and catalyst for innovating legal thinking. Using the methods of legal analysis, comparison, and policy evaluation, the paper argues that the sandbox is a method for transforming the legal mindset from a “static” and “prohibitive” approach to a “dynamic” and “evidence-based” one. The research findings affirm that the effective implementation of the sandbox mechanism will help lawmakers gather practical data and understand new business models, thereby building a flexible legal corridor that encourages innovation and aligns with the digital economy.
Keywords: Sandbox, Fintech, Legal thinking innovation, Legal framework, Lawmaking, Public policy
Dương Văn Quý. (2026). Vai trò của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong đổi mới tư duy pháp luật cho công nghệ tài chính tại Việt Nam. Tạp chí Kinh tế – Luật và Ngân hàng, 28(1+2), 42–52. http://doi.org/10.59276/JELB.2026.1.2.3073
Đặt vấn đề
Sự phát triển đột phá của công nghệ tài chính (Fintech) trên toàn cầu đã tạo ra một nghịch lý pháp lý kinh điển (Restoy, 2021; Zetzsche và cộng sự, 2017): trong khi công nghệ biến đổi từng ngày, tư duy và khuôn khổ pháp luật lại có độ trễ cố hữu, tạo ra những khoảng trống có thể kìm hãm sự đổi mới hoặc tiềm ẩn rủi ro cho thị trường. Để giải quyết thách thức này, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox) đã trở thành một giải pháp được quốc tế công nhận (World Bank, 2020; Buckley và cộng sự, 2020), cho phép các ý tưởng sáng tạo được thử nghiệm trong một môi trường thực tế nhưng an toàn và có giới hạn.
Không nằm ngoài xu thế đó, Việt Nam đã chính thức thể chế hóa cơ chế này qua Nghị định số 94/2025/NĐ-CP quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng (Chính phủ, 2025), mở ra một chương mới cho việc quản lý các hoạt động đổi mới trong lĩnh vực ngân hàng.
Thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu giá trị về chủ đề này. Các nghiên cứu tiêu biểu như của Nguyễn Văn Tâm và cộng sự (2024) đã tập trung phân tích Sandbox như một “khung pháp lý” cần được xây dựng; Phan Thị Hà Linh (2024) phân tích kinh nghiệm “thiết kế và vận hành” của Anh để rút ra bài học cho Việt Nam; gần đây nhất, Lương Thị Linh Chi (2025) xem xét Nghị định 94 như một cấu phần quan trọng của “khung pháp lý cho ngân hàng số”. Tuy nhiên, “khoảng trống nghiên cứu” hiện nay là chưa có một phân tích pháp lý chuyên sâu, luận giải vai trò của Sandbox như một “phương pháp luận” có khả năng làm thay đổi chính tư duy pháp lý của nhà lập pháp — chuyển dịch tư duy từ “tĩnh” và “phản ứng” sang “động” và “dựa trên bằng chứng”.
Bài viết này kiến giải rằng, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát không chỉ là một chính sách, mà là một “phòng thí nghiệm pháp lý” thúc đẩy sự đổi mới căn bản tư duy pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2025), chuyển dịch từ tư duy quản lý “tĩnh” và “phản ứng” sang tư duy “động”, “chủ động” và “dựa trên bằng chứng”. Bài viết sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu pháp lý, bao gồm phương pháp phân tích luật học, phương pháp so sánh luật (đối tượng so sánh là ba hình mẫu quốc tế: Vương quốc Anh, Singapore và Hồng Kông) và phương pháp tổng hợp trong phạm vi thời gian 2020–2025.
Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát
2.1. Lý luận chung về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và yêu cầu đổi mới tư duy pháp lý
Sự trỗi dậy của công nghệ tài chính đã đặt các hệ thống pháp luật truyền thống vào một tình thế lưỡng nan kinh điển: xung đột giữa hai nguyên tắc trụ cột. Một bên là yêu cầu về “tính chắc chắn pháp lý”, vốn là nền tảng để bảo vệ nhà đầu tư, duy trì sự công bằng và ngăn ngừa rủi ro hệ thống — biểu hiện của trường phái hình thức luận pháp lý (legal formalism). Một bên là yêu cầu về “tính linh hoạt để thích ứng”, nhằm không bóp nghẹt các ý tưởng sáng tạo — mang hơi thở của các trường phái pháp lý hiện thực và thực dụng (legal realism and pragmatism) (Restoy, 2021).
Sự xung đột này bắt nguồn từ mâu thuẫn cốt lõi giữa logic lập pháp truyền thống — vốn mang tính “tĩnh”, vận hành từ trên xuống và dựa trên giả định lý thuyết — với tốc độ phát triển linh hoạt, mang tính “động” của thị trường công nghệ. Để giải quyết nghịch lý này, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đã ra đời, không chỉ như một công cụ chính sách, mà còn là một phương pháp luận pháp lý hoàn toàn mới.
2.1.1. Khái niệm, mục tiêu và đặc trưng của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát
Về bản chất, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một không gian thử nghiệm an toàn, được thiết lập và giám sát bởi cơ quan quản lý, cho phép các doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ Fintech trong môi trường thực tế nhưng có giới hạn, đi kèm với một số miễn trừ pháp lý có điều kiện (Kálmán, 2025; World Bank, 2020). Mô hình này vận hành dựa trên một tập hợp các đặc trưng cơ bản: thử nghiệm trên tệp khách hàng thực với quy mô giới hạn (live testing); miễn trừ pháp lý có điều kiện (conditional relief); giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý (close supervision); khung thời gian xác định (time-bound); và đặc biệt, luôn đặt nguyên tắc bảo vệ người tiêu dùng làm trọng tâm (consumer protection) (Khalid & Kunhibava, 2020; Serwanga, 2024; World Bank, 2020).
Dựa trên tổng kết kinh nghiệm quốc tế, có thể xác định bốn mục tiêu chính mà các nhà quản lý hướng tới khi áp dụng cơ chế này (World Bank, 2020; Buckley và cộng sự, 2020): (1) thúc đẩy đổi mới và cạnh tranh, bằng cách giảm bớt rào cản pháp lý và chi phí gia nhập thị trường; (2) nâng cao tài chính toàn diện; (3) tăng cường năng lực cho chính cơ quan quản lý, giúp nhà làm luật “học hỏi” và hiểu rõ về các công nghệ mới; (4) bảo vệ người tiêu dùng, đảm bảo các sản phẩm mới được thử nghiệm và kiểm chứng mức độ an toàn trong môi trường được kiểm soát trước khi triển khai đại trà.
2.1.2. Vai trò của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong việc kiến tạo một tư duy pháp lý mới
Ý nghĩa pháp lý sâu sắc nhất của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát nằm ở khả năng kiến tạo một tư duy pháp lý mới, thể hiện qua ba sự chuyển dịch cốt lõi:
Thứ nhất, chuyển dịch từ tư duy pháp lý “tĩnh” và một chiều sang “động” và tương tác — biến việc xây dựng quy định thành một quy trình đối thoại “mở” và học hỏi liên tục giữa nhà quản lý và nhà đổi mới (lập pháp đối thoại thay vì độc thoại). Thứ hai, chuyển dịch từ tư duy quản lý “phản ứng” sang “chủ động” — tham gia giám sát ngay từ giai đoạn thử nghiệm để cùng doanh nghiệp nhận diện và xây dựng biện pháp phòng ngừa rủi ro. Thứ ba, chuyển dịch từ xây dựng luật “dựa trên giả định” sang “dựa trên bằng chứng” — cơ chế thử nghiệm có kiểm soát hoạt động như một “phòng thí nghiệm pháp lý”, cung cấp cho nhà làm luật những dữ liệu và bằng chứng thực tiễn về cách một sản phẩm Fintech vận hành (World Bank, 2020).
2.2. Kinh nghiệm quốc tế điển hình về vận hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát
| Quốc gia | Triết lý cốt lõi | Đặc điểm nổi bật | Tư duy pháp lý thể hiện |
|---|---|---|---|
| Vương quốc Anh (FCA) | Lập pháp đối thoại & đồng kiến tạo quy định | “Phòng thí nghiệm sống”; tham gia sandbox là “tín hiệu chất lượng” giúp startup tăng huy động vốn 15% (Cornelli và cộng sự, 2024) | “Động” và “dựa trên bằng chứng” — quy định tương lai được kiến tạo từ dữ liệu thực tiễn |
| Singapore (MAS) | Tương xứng rủi ro & chiến lược quốc gia | “Sandbox Express” (21 ngày) cho rủi ro thấp; “Sandbox Plus” với tài trợ tài chính; pháp luật là lợi thế cạnh tranh quốc gia | “Động” và thực dụng — MAS từ “gác cổng” sang “nhà kiến tạo thị trường” |
| Hồng Kông | Chuyên môn hóa & phối hợp liên ngành | “Ba trụ cột” (HKMA, SFC, IA); “một điểm tiếp nhận”; “Fintech Supervisory Chatroom” — phản hồi sơ bộ từ giai đoạn ý tưởng | Quản trị rủi ro chủ động và tinh vi — chuyên môn hóa kết hợp với phối hợp linh hoạt |
Tóm lại, kinh nghiệm của Anh, Singapore và Hồng Kông tuy khác nhau về cách vận hành nhưng đều gặp nhau ở tư duy pháp lý “động” và “dựa trên bằng chứng”. Đây là hệ quy chiếu quan trọng để nhận diện các điểm nghẽn trong tư duy quản lý hiện nay tại Việt Nam.
Thực trạng pháp luật và tư duy quản lý công nghệ tài chính tại Việt Nam
3.1. Những “điểm nghẽn” từ tư duy quản lý truyền thống
Trước khi có những động thái lập pháp chủ động gần đây, hệ thống pháp luật Việt Nam vận hành theo tư duy “chờ đợi và quan sát” đối với Fintech. Mảng thanh toán (Payment) là lĩnh vực duy nhất được quan tâm và xây dựng hành lang pháp lý tương đối sớm và rõ ràng, thông qua các văn bản như Nghị định 101/2012/NĐ-CP và Thông tư 39/2014/TT-NHNN. Điều này vô tình làm nổi bật sự thiếu hụt quy định ở các mảng khác.
Điểm nghẽn lớn nhất là sự tồn tại của một “vùng xám” pháp lý rộng lớn, bao trùm các hoạt động cốt lõi của Fintech như Cho vay ngang hàng (P2P Lending) và Huy động vốn cộng đồng (Crowdfunding). Gốc rễ của khoảng trống này xuất phát từ tư duy pháp lý “tĩnh”, vốn tập trung quản lý “dựa trên loại hình tổ chức” thay vì “dựa trên bản chất hoạt động”. Theo đó, Luật Các tổ chức tín dụng (Quốc hội, 2024) được thiết kế để cấp phép và giám sát các “tổ chức” (ngân hàng, công ty tài chính). Trong khi đó, các nền tảng P2P Lending, về bản chất, chỉ là “trung gian thông tin” kết nối người cho vay và người vay — không phù hợp với định nghĩa của luật chuyên ngành.
Như nghiên cứu của Phạm Đức Anh và Nguyễn Nhật Minh (2022) đã chỉ ra, chính “hành lang pháp lý chưa hoàn thiện và đồng bộ” này đã tạo ra rủi ro pháp lý cao cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và người dùng, đồng thời gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc giám sát và xử lý các hệ lụy, tiêu biểu là tình trạng P2P “biến tướng” thành tín dụng đen.
3.2. Những chuyển biến bước đầu trong tư duy lập pháp
Nhận thức được những rào cản từ tư duy quản lý cũ, gần đây tư duy lập pháp tại Việt Nam đã có những bước chuyển mình đáng kể. Sự thay đổi này trước hết được thể hiện ở cấp độ luật định thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 (Quốc hội, 2025) có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Điểm đột phá là việc chính thức luật hóa khái niệm “cơ chế thử nghiệm có kiểm soát” và đặc biệt là quy định về “cơ chế loại trừ trách nhiệm” cho các đối tượng tham gia thử nghiệm — chuyển từ nguyên tắc “làm sai phải chịu trách nhiệm” sang nguyên tắc “chấp nhận rủi ro trong giới hạn cho phép”.
Cụ thể hóa tư duy này trong lĩnh vực ngân hàng, sự ra đời của Nghị định 94 (Chính phủ, 2025) là một minh chứng sống động cho tư duy quản lý dựa trên bằng chứng. Đáng chú ý nhất là việc Nghị định này xác định “Cho vay ngang hàng” (P2P Lending) là một trong các giải pháp được phép tham gia thử nghiệm. Động thái này mang hai ý nghĩa quan trọng: (1) thừa nhận chính thức rằng các mô hình kinh doanh mới không thể bị uốn nắn ép buộc vào các khuôn khổ cũ; (2) nhà làm luật đã chuyển từ trạng thái phản ứng thụ động sang chủ động kiểm soát — vừa làm vừa điều chỉnh dựa trên kết quả thực tiễn từ quá trình thử nghiệm.
4. Giải pháp và khuyến nghị hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tại Việt Nam
- 4.1 Xây dựng cơ chế thử nghiệm phân tầng theo mức độ rủi ro: Tham chiếu mô hình “Sandbox Express” của Singapore (phê duyệt 21 ngày cho giải pháp rủi ro thấp), Ngân hàng Nhà nước có thể ban hành Thông tư hướng dẫn quy trình rút gọn cho các giải pháp như Open API (rủi ro thấp, đã có tiền lệ quốc tế), trong khi vẫn áp dụng quy trình 90 ngày đầy đủ theo Nghị định 94 cho P2P Lending và các công nghệ hoàn toàn mới.
- 4.2 Làm rõ và tiêu chuẩn hóa cơ chế “tốt nghiệp” (exit mechanism): Bổ sung quy định minh bạch về giá trị pháp lý của “Giấy chứng nhận hoàn thành thử nghiệm” (Điều 21 Nghị định 94), lộ trình cấp phép hoạt động chính thức và tiêu chí thành công — tạo “lối ra” hấp dẫn, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào quá trình thử nghiệm.
- 4.3 Thiết lập kênh đối thoại và phối hợp liên ngành thực chất: Tham chiếu “Fintech Supervisory Chatroom” của Hồng Kông, thành lập Tổ công tác liên ngành (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ) họp định kỳ để giải quyết vướng mắc phát sinh, không chỉ là nơi để cơ quan quản lý thu thập thông tin một chiều.
- 4.4 Tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý: Chiến lược đào tạo dài hạn, tập trung chuyên sâu vào các công nghệ mà Nghị định 94 cho phép thử nghiệm: chấm điểm tín dụng, chia sẻ dữ liệu qua Open API và Cho vay ngang hàng — xây dựng đội ngũ có khả năng đối thoại ngang hàng với các nhà đổi mới.
- 4.5 Hệ thống hóa bài học từ Sandbox để phục vụ xây dựng pháp luật chung: Vận dụng tư duy “lập pháp dựa trên bằng chứng” từ kinh nghiệm Vương quốc Anh, quá trình tổng kết thử nghiệm (Điều 24 Nghị định 94) cần trả lời: quy định nào đang kìm hãm đổi mới? Những rủi ro thực tế nào chưa được luật bao quát? Đây là cơ sở khoa học để xây dựng Nghị định chính thức quản lý P2P Lending, chấm dứt tình trạng “vùng xám” pháp lý.
Kết luận
Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát không chỉ là một giải pháp chính sách mang tính kỹ thuật cho ngành công nghệ tài chính, mà là chất xúc tác cho sự đổi mới căn bản trong phương pháp luận lập pháp tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu khẳng định, việc vận hành cơ chế này đánh dấu sự chuyển dịch tất yếu từ tư duy pháp lý “tĩnh” và “phản ứng” sang một trạng thái “động”, “chủ động” và “dựa trên bằng chứng” — một sự thay đổi mang tính nền tảng, đáp ứng đúng tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng (2025) về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên mới.
Thông qua việc thay thế sự áp đặt dựa trên giả định bằng quy trình đối thoại và kiểm chứng thực tiễn, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát giúp pháp luật lấy lại vai trò kiến tạo trước sự phát triển của công nghệ. Việc hoàn thiện và nhân rộng triết lý quản lý này sẽ là chìa khóa để Việt Nam không chỉ giải quyết các thách thức pháp lý hiện hữu, mà còn chủ động khai thác hiệu quả nền kinh tế số, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên mới.
- Ban chấp hành Trung ương Đảng. (2025). Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, ngày 30/04/2025.
- Buckley, R. P., Arner, D. W., Veidt, R., & Zetzsche, D. A. (2020). Building FinTech ecosystems: regulatory sandboxes, innovation hubs and beyond. UNSW Law Research Paper, 20-86. http://doi.org/10.2139/ssrn.3455872
- Chen, C. (2020). Rethinking the Regulatory Sandbox for Financial Innovation. In Regulating FinTech in Asia (pp. 11-30). Springer Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-15-5819-1_2
- Chính phủ. (2025). Nghị định 94/2025/NĐ-CP quy định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng, ngày 29/04/2025.
- Cornelli, G., Doerr, S., Gambacorta, L., & Merrouche, O. (2024). Regulatory Sandboxes and Fintech Funding: Evidence from the UK. The Review of Financial Studies, 37(1), 203-241.
- Hernández del Valle, G., và cộng sự. (2024). Financial Technologies and Regulation: A Progress Report. Centro de Estudios Monetarios Latinoamericanos.
- Hellmann, T., Montag, A., & Vulkan, N. (2022). The Impact of the Regulatory Sandbox on the FinTech Industry. Saïd Business School, University of Oxford.
- Hong Kong Monetary Authority. (n.d.). Fintech Supervisory Chatroom. hkma.gov.hk
- Kálmán, J. (2025). The Role of Regulatory Sandboxes in FinTech Innovation: A Comparative Case Study of the UK, Singapore, and Hungary. Preprints.org. https://doi.org/10.20944/preprints202504.2546.v1
- Khalid, M., & Kunhibava, S. (2020). Fintech regulatory sandboxes in Australia and Malaysia. IIUM Law Journal, 28(1), 1-35.
- Lương Thị Linh Chi. (2025). Khung pháp lý cho ngân hàng số. Tạp chí khoa học Trường Đại học Mở Hà Nội, Số đặc biệt 2A, 236-245. https://doi.org/10.59266/houjs.2025.698
- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. (2014). Thông tư 39/2014/TT-NHNN hướng dẫn về dịch vụ trung gian thanh toán, ngày 11/12/2014.
- Nguyễn Văn Tâm, Bùi Thị Thủy, & Trần Thị Xuân Anh. (2024). Khung pháp lý hoạt động công nghệ tài chính: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam. Tạp chí Kinh tế – Luật & Ngân hàng, 265, 12-25. https://doi.org/10.59276/JELB.2024.06.2742
- Phạm Đức Anh & Nguyễn Nhật Minh. (2022). Khung pháp lý thử nghiệm cho Fintech tại một số quốc gia và gợi ý cho Việt Nam. Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng, 242, 24-34.
- Phan Thị Hà Linh. (2024). Thiết kế và vận hành khung thể chế thử nghiệm có kiểm soát ở Vương quốc Anh và bài học cho Việt Nam. Tạp chí Luật học, 5, 110-127.
- Quốc hội. (2024). Luật số 32/2024/QH15 — Luật Các tổ chức tín dụng, ngày 18/01/2024.
- Quốc hội. (2025). Luật số 71/2025/QH15 — Luật Công nghiệp công nghệ số, ngày 14/06/2025.
- Restoy, F. (2021). Fintech regulation: how to achieve a level playing field. FSI Occasional Papers, No 17. Bank for International Settlements. bis.org
- Serwanga, R. (2024). Assessing new testing grounds for online money safety in Uganda. Journal of Law, Market & Innovation, 3(3), 294-322.
- Tan, Y., & Tan, Y. (2024). Fintech Innovation and Regulation — The Case of Regulatory Sandbox in Hong Kong. Journal of International Economics and Global Governance, 1(8), 60-79.
- World Bank. (2020). Global Experiences from Regulatory Sandboxes. World Bank Group. worldbank.org
- Zetzsche, D. A., Buckley, R. P., Arner, D. W., & Barberis, J. N. (2017). Regulating a Revolution: From Regulatory Sandboxes to Smart Regulation. Fordham Journal of Corporate & Financial Law, 23(1), 31-103. https://doi.org/10.2139/ssrn.3018534
Pháp lý Fintech, sandbox và công nghệ tài chính
Sự phát triển của Fintech, tài sản số, cho vay ngang hàng, thanh toán số và các mô hình kinh doanh công nghệ tài chính mới đặt ra nhiều câu hỏi pháp lý phức tạp — từ điều kiện kinh doanh, cấp phép, nghĩa vụ tuân thủ đến quản trị rủi ro pháp lý và ứng dụng cơ chế sandbox.
FIRST COUNSEL hỗ trợ doanh nghiệp Fintech, startup công nghệ tài chính và nhà đầu tư rà soát điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, tư vấn tham gia cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, thiết kế cấu trúc pháp lý cho mô hình kinh doanh số và xử lý các vấn đề pháp lý phát sinh trong môi trường Fintech tại Việt Nam.
Liên hệ tư vấn →
Cần Luật Sư tư vấn trực tiếp?.