Những thay đổi nổi bật của Luật Đầu tư 2025 nhà đầu tư cần lưu ý

Một trong những thay đổi đáng chú ý của Luật Đầu tư 2025 là việc điều chỉnh danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện tại Phụ lục IV. Theo định hướng mới, một số ngành, nghề được loại bỏ hoặc điều chỉnh phạm vi quản lý điều kiện kinh doanh, qua đó góp phần giảm bớt rào cản gia nhập thị trường và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Một số lĩnh vực được ghi nhận không còn hoặc được điều chỉnh khỏi phạm vi ngành, nghề kinh doanh có điều kiện bao gồm dịch vụ làm thủ tục thuế, dịch vụ hỗ trợ thủ tục hải quan, dịch vụ hỗ trợ bảo hiểm, dịch vụ cho thuê lại lao động, dịch vụ giám định thương mại, hoạt động tạm nhập tái xuất một số loại hàng hóa và các ngành, nghề khác theo Phụ lục IV.

Đáng chú ý, Luật Đầu tư 2025 cũng đặt ra cơ chế để Chính phủ công bố danh mục ngành, nghề cần phải cấp phép, chứng nhận trước khi kinh doanh, đồng thời xác định các ngành, nghề có thể chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm. Sự thay đổi này thể hiện định hướng quản lý nhà nước theo hướng giảm thủ tục cấp phép không cần thiết, nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý đối với các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, sức khỏe cộng đồng và lợi ích công cộng.

Theo Luật Đầu tư 2025, nhà đầu tư nước ngoài được thành lập tổ chức kinh tế để thực hiện dự án đầu tư trước khi thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, với điều kiện phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài khi thành lập tổ chức kinh tế.

Đây là thay đổi quan trọng so với cách tiếp cận trước đây, vốn thường yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài phải gắn việc thành lập tổ chức kinh tế với thủ tục dự án đầu tư và Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Quy định mới có thể giúp nhà đầu tư thuận lợi hơn trong việc thiết lập hiện diện pháp lý tại Việt Nam, chuẩn bị nhân sự, địa điểm, cơ cấu quản trị và các điều kiện ban đầu trước khi triển khai đầy đủ dự án.

Tuy nhiên, nhà đầu tư nước ngoài vẫn cần lưu ý rằng việc thành lập tổ chức kinh tế không đồng nghĩa với việc được tự do kinh doanh mọi ngành, nghề. Nhà đầu tư vẫn phải tuân thủ điều kiện tiếp cận thị trường, tỷ lệ sở hữu nước ngoài, điều kiện về quốc phòng, an ninh, đất đai, ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và các quy định chuyên ngành có liên quan.

Luật Đầu tư 2025 tiếp tục quy định các trường hợp dự án đầu tư phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời liệt kê cụ thể hơn các nhóm dự án thuộc diện này, bao gồm: dự án có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất rừng, đất trồng lúa với quy mô lớn; dự án có yêu cầu di dân, tái định cư quy mô lớn; dự án kinh doanh đặt cược, casino; dự án nhà máy điện hạt nhân; dự án đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài trong một số lĩnh vực như viễn thông có hạ tầng mạng, trồng rừng, xuất bản, báo chí; và các dự án sân gôn, khu công nghiệp, khu chế xuất, cảng biển, cảng hàng không, vận chuyển hàng không và chế biến dầu khí.

Bên cạnh đó, Luật cũng quy định một số trường hợp không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, ví dụ dự án đầu tư của cá nhân không thuộc diện phải có văn bản chấp thuận của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp; và một số dự án khai thác khoáng sản.

Việc xác định đúng dự án có thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư hay không là bước rất quan trọng, vì ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian chuẩn bị dự án, thẩm quyền giải quyết, trình tự thủ tục và khả năng triển khai thực tế của nhà đầu tư.

Luật Đầu tư 2025 tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư, trong đó nhấn mạnh các lĩnh vực phù hợp với định hướng phát triển mới. Các ngành, nghề được ưu tiên thu hút đầu tư bao gồm: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo; kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số; năng lượng tái tạo, năng lượng sạch; nông nghiệp, lâm nghiệp, bảo vệ môi trường, kết cấu hạ tầng, giáo dục và y tế.

Luật cũng ghi nhận các hình thức hỗ trợ đầu tư như hỗ trợ phát triển hạ tầng kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực, tín dụng, tiếp cận mặt bằng sản xuất, chuyển giao công nghệ, phát triển thị trường, nghiên cứu và phát triển, chuyển đổi xanh, giảm phát thải và chuyển đổi số.

Đối với ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt, Luật giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm khuyến khích các dự án có tác động lớn đến phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, trung tâm đổi mới sáng tạo, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, công nghệ 5G trở lên và chip bán dẫn.

Luật Đầu tư 2025 có nhiều điều chỉnh liên quan đến hoạt động đầu tư từ Việt Nam ra nước ngoài, theo hướng giảm bớt thủ tục nhưng vẫn duy trì cơ chế quản lý đối với các dự án có rủi ro hoặc quy mô lớn. Điểm đáng chú ý là Luật thu hẹp phạm vi các dự án phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài.

Theo quy định mới, nhà đầu tư chỉ phải thực hiện thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối theo pháp luật về quản lý ngoại hối, mà không phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài, trong một số trường hợp như: dự án có mức vốn đầu tư nhỏ hơn mức do Chính phủ quy định và không thuộc ngành, nghề đầu tư ra nước ngoài có điều kiện; dự án gắn với quốc phòng, an ninh được triển khai theo thỏa thuận giữa hai Chính phủ; hoặc dự án của tập đoàn, tổng công ty nhà nước theo quy định của Chính phủ.

Đối với dự án đầu tư ra nước ngoài có quy mô vốn lớn hoặc đề xuất áp dụng cơ chế, chính sách hỗ trợ đặc biệt, Bộ Tài chính phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, chấp thuận trước khi cấp hoặc điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài. Các thay đổi này thể hiện xu hướng phân loại rủi ro: dự án nhỏ, ít nhạy cảm được đơn giản hóa thủ tục; dự án lớn, nhạy cảm vẫn chịu cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn.

Luật Đầu tư 2025 tiếp tục duy trì nguyên tắc về thời hạn hoạt động tối đa của dự án đầu tư: không quá 70 năm đối với dự án trong khu kinh tế và không quá 50 năm đối với dự án ngoài khu kinh tế.

Đối với một số dự án đặc thù như dự án tại địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn, dự án có vốn đầu tư lớn nhưng thu hồi vốn chậm, dự án xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghệ cao, khu công nghiệp công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, hoặc dự án thuộc diện ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt, thời hạn hoạt động có thể dài hơn nhưng không quá 70 năm.

Điểm mới đáng chú ý là trong quá trình thực hiện dự án, nhà đầu tư được điều chỉnh tăng hoặc giảm thời hạn hoạt động của dự án đầu tư, với điều kiện thời hạn sau điều chỉnh không vượt quá giới hạn tối đa theo luật. Quy định này tạo sự linh hoạt hơn cho nhà đầu tư trong việc điều chỉnh phương án tài chính, kế hoạch kinh doanh và tái cấu trúc dự án trong quá trình thực hiện.