Những điểm mới trọng yếu của Luật Chuyển đổi số 2025 doanh nghiệp cần lưu ý

Luật Chuyển đổi số 2025 đặt ra một khung pháp lý tổng thể hơn, điều chỉnh các vấn đề về nguyên tắc, chính sách chuyển đổi số; điều phối quốc gia về chuyển đổi số; biện pháp bảo đảm chuyển đổi số; Chính phủ số; kinh tế số; xã hội số; và trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuyển đổi số. Trước đây, nhiều nội dung liên quan đến chuyển đổi số được quy định rải rác trong các văn bản về công nghệ thông tin, giao dịch điện tử, dữ liệu, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, viễn thông và các chương trình, chiến lược quốc gia, dẫn đến cách hiểu chưa thống nhất giữa các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp, điều này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện đầu tư phần mềm, nền tảng hoặc hạ tầng công nghệ, mà còn liên quan đến quản trị dữ liệu, thiết kế quy trình số, an toàn thông tin, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, hợp đồng công nghệ và trách nhiệm pháp lý trong môi trường số.

Một điểm mới đáng chú ý của Luật Chuyển đổi số 2025 là việc luật hóa nhiều khái niệm nền tảng như chuyển đổi số, kinh tế số, xã hội số, công dân số, dữ liệu số, nền tảng số, hệ thống số, hạ tầng số và khoảng cách số. Việc đưa các khái niệm này vào luật giúp tạo ngôn ngữ pháp lý chung cho cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người dân, là cơ sở quan trọng để xây dựng chính sách, triển khai chương trình chuyển đổi số và xác định phạm vi trách nhiệm.

Theo cách tiếp cận của Luật, chuyển đổi số là quá trình thay đổi phương thức hoạt động, quản trị và cung cấp dịch vụ dựa trên công nghệ số, dữ liệu số, hệ thống số, nền tảng số và quy trình số nhằm tạo ra giá trị mới, nâng cao hiệu quả và tính minh bạch — không chỉ là việc số hóa tài liệu hoặc sử dụng công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý.

Đối với doanh nghiệp, việc hiểu đúng các khái niệm này giúp xác định rõ hơn phạm vi của một dự án chuyển đổi số: từ dữ liệu, quy trình, hệ thống, nền tảng, con người, bảo mật cho đến trải nghiệm khách hàng và mô hình vận hành.

Luật Chuyển đổi số 2025 quy định các hành vi bị nghiêm cấm nhằm bảo vệ hệ thống số, dữ liệu số, nền tảng số, dịch vụ số và quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Các hành vi bị cấm bao gồm cản trở, phá hoại hoạt động chuyển đổi số; làm gián đoạn hoặc gây mất an toàn cho hệ thống số; truy cập, can thiệp trái phép, làm sai lệch, vô hiệu hóa hoặc gây tổn hại đến hệ thống số, dữ liệu số, nền tảng số và dịch vụ số.

Luật cũng nghiêm cấm việc thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua bán hoặc khai thác dữ liệu số trái quy định pháp luật; lợi dụng chuyển đổi số để lừa đảo, thao túng, trục lợi hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đáng chú ý, Luật còn cấm hành vi lợi dụng chức trách, quyền hạn để tạo độc quyền, cát cứ hoặc hạn chế cạnh tranh trong phát triển, vận hành hoặc khai thác hệ thống số.

Đối với doanh nghiệp, nhóm quy định này đòi hỏi phải thiết lập các chính sách nội bộ về sử dụng hệ thống số, quản lý dữ liệu, phân quyền truy cập, an toàn thông tin, đạo đức số, kiểm soát gian lận và phòng ngừa lạm dụng công nghệ trong hoạt động kinh doanh.

Luật Chuyển đổi số 2025 đặt nền tảng pháp lý cho việc phát triển Chính phủ số, cung cấp dịch vụ công trên môi trường số và tăng cường sử dụng dữ liệu trong quản lý nhà nước. Đối với người dân và doanh nghiệp, điều này có thể giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm hồ sơ giấy, tăng khả năng kết nối dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước và cải thiện trải nghiệm sử dụng dịch vụ công.

Việc phát triển dữ liệu mở và các nền tảng số dùng chung cũng có thể tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp cung cấp giải pháp số, doanh nghiệp khai thác dữ liệu hợp pháp và doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ cho khu vực công.

Tuy nhiên, doanh nghiệp khi khai thác dữ liệu, kết nối hệ thống hoặc cung cấp giải pháp cho cơ quan nhà nước cần lưu ý các yêu cầu về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo mật thông tin, tiêu chuẩn kỹ thuật, khả năng tích hợp và trách nhiệm pháp lý đối với dữ liệu được xử lý.

Luật Chuyển đổi số 2025 ghi nhận kinh tế số là các hoạt động kinh tế dựa trên dữ liệu số, hạ tầng số, hệ thống số, nền tảng số và mô hình vận hành số. Quy định này có ý nghĩa lớn đối với các doanh nghiệp thương mại điện tử, nền tảng số, fintech, edtech, healthtech, logistics số, phần mềm, SaaS, cloud, AI, phân tích dữ liệu, nội dung số và các mô hình kinh doanh dựa trên dữ liệu.

Từ góc độ pháp lý, doanh nghiệp trong kinh tế số cần đặc biệt lưu ý rằng việc khai thác dữ liệu, sử dụng nền tảng số và vận hành mô hình số sẽ ngày càng chịu sự điều chỉnh đồng thời của nhiều luật khác nhau, bao gồm pháp luật về chuyển đổi số, dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, giao dịch điện tử, viễn thông, thuế, cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Do đó, việc xây dựng mô hình kinh doanh số cần đi kèm với đánh giá pháp lý ngay từ giai đoạn thiết kế sản phẩm, thay vì chỉ xử lý rủi ro sau khi sản phẩm hoặc nền tảng đã vận hành.

Luật Chuyển đổi số 2025 nhấn mạnh yêu cầu thu hẹp khoảng cách số và bảo đảm khả năng tiếp cận bình đẳng trong chuyển đổi số. Khoảng cách số không chỉ là sự khác biệt về khả năng truy cập Internet hoặc thiết bị công nghệ, mà còn bao gồm sự chênh lệch về năng lực số, điều kiện sử dụng, khả năng khai thác dữ liệu, tiếp cận hạ tầng số và lợi ích từ chuyển đổi số.

Quy định này có ý nghĩa đặc biệt đối với các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật, người dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hoặc khu vực có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn.

Đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số, đây là cơ sở để thiết kế sản phẩm và dịch vụ theo hướng dễ tiếp cận, thân thiện với người dùng, minh bạch, an toàn và phù hợp với nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Một trong những kỳ vọng quan trọng của Luật Chuyển đổi số 2025 là tạo điều kiện cho việc thử nghiệm các mô hình, sản phẩm, dịch vụ và giải pháp công nghệ mới trong môi trường có kiểm soát (sandbox). Cơ chế này có ý nghĩa quan trọng đối với các lĩnh vực công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới hoặc giải pháp chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh.

Đối với doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, sandbox có thể tạo cơ hội thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh trong phạm vi, thời hạn và điều kiện nhất định, đồng thời giúp cơ quan quản lý đánh giá rủi ro trước khi xây dựng quy định chính thức.

Tuy nhiên, doanh nghiệp tham gia cơ chế thử nghiệm vẫn cần tuân thủ các yêu cầu về bảo vệ người dùng, an toàn hệ thống, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, minh bạch thông tin và trách nhiệm xử lý rủi ro phát sinh.

Kể từ ngày 01/7/2026 khi Luật Chuyển đổi số 2025 có hiệu lực, Luật Công nghệ thông tin 2006 hết hiệu lực, trừ các trường hợp chuyển tiếp được quy định trong Luật. Đối với các chương trình, đề án, dự án chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin đã được phê duyệt trước ngày Luật có hiệu lực, việc tiếp tục thực hiện sẽ được xử lý theo quy định chuyển tiếp. Trong một số trường hợp, chủ thể thực hiện có thể lựa chọn áp dụng quy định mới nếu phù hợp và có lợi hơn.

Đối với chứng chỉ công nghệ thông tin đã được cấp trước đây, hiệu lực của chứng chỉ được xử lý theo quy định chuyển tiếp của Luật và các văn bản hướng dẫn liên quan.

Doanh nghiệp đang triển khai dự án công nghệ thông tin, chuyển đổi số, nền tảng số hoặc hệ thống dữ liệu cần rà soát lại hồ sơ pháp lý, hợp đồng, tiêu chuẩn kỹ thuật và nghĩa vụ tuân thủ để bảo đảm không bị gián đoạn khi Luật mới có hiệu lực.