Luật Công nghiệp công nghệ số 2025: Những điểm trọng yếu cho doanh nghiệp

Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 là bước phát triển quan trọng so với cách tiếp cận trước đây, khi các vấn đề về công nghệ số, phần mềm, phần cứng, dữ liệu, AI, bán dẫn và tài sản số được điều chỉnh rải rác trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Với Luật mới, công nghiệp công nghệ số được xác định là ngành kinh tế – kỹ thuật trọng tâm dựa trên sự kết hợp của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm tạo ra các sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.

Cách tiếp cận này cho thấy công nghệ số không chỉ là công cụ hỗ trợ quản lý, mà đã trở thành một ngành kinh tế cần được phát triển bằng các chính sách đặc thù.

Đối với doanh nghiệp, Luật tạo cơ sở pháp lý rõ hơn để xác định hoạt động kinh doanh của mình có thuộc lĩnh vực công nghệ số hay không, từ đó đánh giá khả năng được hưởng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư hoặc tham gia các chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số.

Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 chính thức ghi nhận trí tuệ nhân tạo trong văn bản luật, được hiểu là hệ thống công nghệ có khả năng thực hiện các năng lực trí tuệ tương tự con người, bao gồm học tập, suy luận, tự thích nghi, giải quyết vấn đề và đưa ra quyết định. Luật cũng phân biệt các nhóm hệ thống AI có rủi ro cao hoặc có tác động lớn, từ đó đặt ra các yêu cầu quản lý như yêu cầu kỹ thuật, minh bạch trong lưu trữ và cung cấp thông tin, quản trị dữ liệu, giám sát, kiểm tra, an toàn và an ninh mạng.

Việc luật hóa khái niệm trí tuệ nhân tạo có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh AI đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong tài chính, ngân hàng, thương mại điện tử, y tế, giáo dục, tuyển dụng, sản xuất nội dung, phân tích dữ liệu và tự động hóa quyết định.

Đối với doanh nghiệp phát triển, cung cấp hoặc triển khai hệ thống AI, đây là dấu hiệu cho thấy việc sử dụng AI trong kinh doanh sẽ ngày càng cần được quản trị theo hướng có trách nhiệm. Doanh nghiệp không chỉ cần quan tâm đến hiệu quả công nghệ, mà còn phải đánh giá rủi ro pháp lý, rủi ro dữ liệu, rủi ro phân biệt đối xử, rủi ro bảo mật và tác động đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dùng.

Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 ghi nhận chính sách về thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số trong các ngành, lĩnh vực. Cơ chế này cho phép thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ công nghệ số mới trong phạm vi, thời gian, điều kiện và đối tượng nhất định, đặc biệt có ý nghĩa đối với các mô hình kinh doanh mới chưa có khung pháp lý đầy đủ hoặc còn có khoảng trống pháp luật.

Sandbox đặc biệt phù hợp với các doanh nghiệp trong lĩnh vực fintech, edtech, healthtech, AI, blockchain, dữ liệu, tài sản số, nền tảng số và các mô hình công nghệ mới có yếu tố đổi mới sáng tạo cao.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lưu ý rằng sandbox không phải là cơ chế miễn trừ toàn bộ trách nhiệm pháp lý. Việc thử nghiệm vẫn phải được thực hiện trong giới hạn được cho phép, bảo đảm an toàn, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ người tiêu dùng, minh bạch thông tin và kiểm soát rủi ro phát sinh trong quá trình thử nghiệm.

Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 khẳng định dữ liệu số là tài nguyên, tư liệu sản xuất quan trọng và là nền tảng phục vụ nghiên cứu, thúc đẩy phát triển công nghiệp công nghệ số. Quy định này có ý nghĩa chiến lược, vì dữ liệu là đầu vào quan trọng cho các hoạt động phát triển AI, phân tích dữ liệu lớn, tự động hóa, cá nhân hóa sản phẩm và tạo ra sản phẩm, dịch vụ số có giá trị gia tăng cao.

Đối với doanh nghiệp công nghệ, dữ liệu không còn chỉ là tài sản vận hành nội bộ, mà có thể trở thành nguồn lực cốt lõi để tạo lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, việc khai thác dữ liệu phải được đặt trong khuôn khổ pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, sở hữu trí tuệ, bảo mật thông tin và cạnh tranh.

Doanh nghiệp nên bắt đầu xây dựng chiến lược quản trị dữ liệu, bao gồm phân loại dữ liệu, xác định quyền sở hữu và quyền khai thác dữ liệu, kiểm soát truy cập, bảo đảm chất lượng dữ liệu, bảo mật dữ liệu và quản lý việc chia sẻ dữ liệu với bên thứ ba.

Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 thiết lập các chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đáng chú ý. Hoạt động sản xuất sản phẩm và cung cấp dịch vụ công nghệ số được xác định là ngành, nghề ưu đãi đầu tư. Đối với các lĩnh vực trọng điểm như phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo, nghiên cứu và phát triển, thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử chip bán dẫn và đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo, Luật xác định đây là ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư.

Đáng chú ý, một số dự án trong lĩnh vực sản phẩm công nghệ số trọng điểm, chip bán dẫn và trung tâm dữ liệu AI có thể được Nhà nước hỗ trợ trực tiếp chi phí đầu tư xây dựng nhà máy, hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị máy móc từ nguồn chi đầu tư phát triển của ngân sách địa phương theo quy định.

Đây là cơ hội quan trọng đối với nhà đầu tư trong và ngoài nước đang quan tâm đến các lĩnh vực bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu, phần mềm, nền tảng số và sản phẩm công nghệ số trọng điểm tại Việt Nam. Để tận dụng ưu đãi, doanh nghiệp cần rà soát kỹ điều kiện áp dụng theo pháp luật về đầu tư, thuế, đất đai, ngân sách nhà nước và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 tạo cơ sở pháp lý quan trọng để hỗ trợ dự án khởi nghiệp sáng tạo trong công nghiệp công nghệ số. Theo Luật, dự án khởi nghiệp sáng tạo trong công nghiệp công nghệ số được xác định là ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư. Các dự án này có thể được hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động như đào tạo, thu hút nhân lực công nghệ số chất lượng cao, nghiên cứu và phát triển, sản xuất thử nghiệm, tư vấn khởi nghiệp, mua công nghệ hoặc đổi mới công nghệ.

Quy định này tạo thêm cơ hội cho startup Việt Nam trong các lĩnh vực phần mềm, AI, dữ liệu, nội dung số, nền tảng số, bán dẫn, sản phẩm công nghệ số và các mô hình kinh doanh công nghệ mới.

Tuy nhiên, mức hỗ trợ, tiêu chí, điều kiện, trình tự và thủ tục cụ thể sẽ phụ thuộc vào quy định của cơ quan có thẩm quyền và chính sách của từng địa phương. Startup cần chuẩn bị hồ sơ pháp lý, mô hình kinh doanh, kế hoạch R&D và bằng chứng về yếu tố đổi mới sáng tạo để tăng khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ.

Một trong những điểm mới có ý nghĩa đặc biệt của Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 là việc ghi nhận tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử. Luật cũng phân loại tài sản số thành tài sản ảo trên môi trường điện tử, tài sản mã hóa và tài sản số khác.

Việc ghi nhận tài sản số là bước tiến quan trọng trong việc định hình khung pháp lý cho các loại tài sản mới trong nền kinh tế số. Quy định này có thể tạo cơ sở để xử lý các vấn đề pháp lý liên quan đến xác lập quyền, chuyển giao, thừa kế, góp vốn, bảo đảm nghĩa vụ, tranh chấp và phòng chống rửa tiền đối với dịch vụ tài sản mã hóa.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lưu ý rằng việc tài sản số được ghi nhận không đồng nghĩa với việc mọi hoạt động phát hành, giao dịch, môi giới hoặc cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đều được tự do thực hiện. Luật giao Chính phủ tiếp tục quy định chi tiết về quản lý tài sản số, điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ tài sản mã hóa và các nghĩa vụ liên quan.

Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 không chỉ khuyến khích phát triển AI, mà còn đặt ra các yêu cầu quản lý đối với hệ thống AI rủi ro cao và hệ thống AI tác động lớn. Các hệ thống AI tương tác trực tiếp với con người phải có thông báo cho người sử dụng biết việc họ đang tương tác với hệ thống AI, trừ trường hợp người sử dụng hiển nhiên biết điều này.

Bên cạnh đó, sản phẩm công nghệ số do AI tạo ra phải có dấu hiệu nhận dạng để người sử dụng hoặc máy có thể nhận biết. Quy định này có ý nghĩa lớn đối với các doanh nghiệp phát triển chatbot, trợ lý ảo, hệ thống tạo nội dung, công cụ tổng hợp giọng nói, hình ảnh, video, công cụ tự động hóa chăm sóc khách hàng hoặc các sản phẩm AI tạo sinh.

Doanh nghiệp nên chủ động xây dựng quy trình quản trị AI, bao gồm đánh giá rủi ro, kiểm soát dữ liệu huấn luyện, minh bạch thông tin, gắn nhãn nội dung do AI tạo ra, bảo vệ dữ liệu cá nhân và kiểm soát việc triển khai AI trong các quy trình có ảnh hưởng đến quyền lợi của người dùng.